شەرێ نیکوبولیس :

جەنگێ نيقوپوليس یان جەنگێ نيكوبلی، کو ب تورکی دبێژنێ Niğbolu Muharebesi، یان هەلمەتا خاچپەرستان یا نيقوپوليس، ل سەر کەنارێ راستێ یێ باشورێ رویبارێ دانوبێ ل ٢٥ێ سێپتێمبەرا سالا ١٣٩٦ێ زایینی (٢٢ێ زولحیجەیا ٧٩٨ێ کۆچی) رویدا، و د هندەک ژێدەران دا هاتیە کو ل ٢٨ێ سێپتێمبەرێ بوو. ئەڤ جەنگە ب سەرکەفتنەکا مەزن و یەکجارەکی بۆ سوپایێ عوسمانی ب سەرکردایەتیا سولتان بایەزیدێ ئێکێ (ناڤبری ب یلدرم کو ب تورکی رامانا وێ دبیتە بروسک، ژبەر لەزاتیا وی د شەڕی دا) ب دوماهی هات. د ڤی جەنگی دا سوپایێ هەڤپەیمانیا مەجەری، کرواتی، بولگاری، فەرەنسی، بۆرگۆنی، ئەلمانی و هێزێن دی ب هاریکاریا کەشتیێن جەنگی یێن وەنەدیکێ ل سەر دەستێ عوسمانیان شکان، و بوو ئەگەرێ ژناڤچوونا ئیمپراتۆریەتا بولگاریا یا دویێ. گەلەک جاران ئەڤ جەنگە وەک هەلمەتا خاچپەرستان ل باژێرێ نيقوپوليس ل بولگاریا ب سەرکردایەتیا سیگیسمۆند پاشایێ مەجەرستانێ دهێتە نیاسین.

وێنەکێ فرەنکان بو رویدانا نیکوبولیس

پشتی سەرکەفتنا مەزنا عوسمانیان ل سەر خاچپەرستان د جەنگێ قۆسۆوە دا ل سالا ١٣٨٩ێ، چ هێزێن دی یێن خاچپەرستان نەمان بشێن بەرامبەر وان ب راوەستن. سوپایێ وان پتریا وەلاتێن بەلکانێ گرتن و ئیمپراتۆریەتا بیزەنتی بتنێ ل دەوروبەرێ پایتەختێ وێ قوستەنتینیێ ما. سولتان بایەزیدێ ئێکێ ژ سالا ١٣٩٤ێ وەرە گەمارۆ خستە سەر قوستەنتینیێ، لەورا ل سالا ١٣٩٦ێ هەلمەتەکا مەزن یا خاچپەرستان بۆ راوەستاندنا عوسمانیان دەسپێکر. بەلێ سولتان ب سوپایێ خۆ ڤە چوو پێشیا وان و ل نيقوپوليسێ شکەستنەکا مەزن پێ ئینا و عوسمانیان جارەکا دی سەرکەفتنەکا مێژوویی ل سەر خاچپەرستان تۆمار کر.

ئەڤ هەلمەتە د دەمەکێ گونجای دا هات، چونکی شەڕێ سەد سالی د ناڤبەرا فەرەنسا و ئینگلتەرا دا یێ راوەستیای بوو و شۆرسواران دڤیا ناڤ و دەنگان بۆ خۆ پەیدا بکەن. فەرەنسا د وی دەمی دا وەلاتەکێ دەرەبەگی بوو و خودانێن زەڤیان گەلەک ب هێز بوون. فیلیپێ دویێ، دوکێ بۆرگۆنیا، یێ ب هێزترین بوو و خەونا وی ئەوە بوو هەلمەتەکا خاچپەرستان برێڤە ببەت، لەورا کورێ خۆ یوحەنا یێ چەلهەنگ کرە سەرکردێ هەلمەتێ سەرەرای کو چ جاران شەڕ نەدیتبوو.

چیایێن بەلکان، کو ب ستارا پلانینا ژی دهێنە نیاسین و رامانا وێ چیایێن کەڤنە، زنجیرەکا چیایی یە و ب درێژاهیا چیایێن کاربات دهێتە هەژمارتن کو رویبارێ دانوب (تۆنە) د ناڤبەرا وان دا دبوریت. عوسمانیان سەرباز ژ کۆچەرێن شڤان یێن عەشیرەتێن چیایێن بەلکان یێن بولگاری کۆمکرن، ژ سوارچاکێن ئاکنجی یێن سڤک ئەوێن کو شارەزاییەکا تەمام د سروشتێ دەڤەرێ دا هەبوو، کو ئەڤە ببوو ئەگەرەکێ گرنگ بۆ سەرکەفتنا پلانا شەری.

دەرەبەگان دگۆت ئارمانجا مە یا بتنێ راوەستاندنا عوسمانیانە، بەلێ ئارمانجا وان یا راستەقینە ناڤ و دەنگ و دەستکەفتێن مادی بوون. وان دڤیا عوسمانیان ژ بەلکانێ دەرێخن و بچنە قوستەنتینیێ بۆ هاریکاریا وێ، و پلان هەبوو بچنە فەلەستینێ ژی بۆ گرتنا بیت المقدس، و پاشان ب رێکا دەریا ب سەرکەفتی ڤەگەرنە ئەوروپا.

بەلێ ژ دەسپێکێ ڤە کێشە و جوداهی د ناڤبەرا سەرکردێن خاچپەرستان دا هەبوون. دەما گەهشتینە نيقوپوليسێ، ئامیرێن گەمارۆدانێ و مەنجەنیق د گەل نەبوون، لەورا نەچار بوون گەمارۆیا قەلایێ بدەن دا نەبیتە مەترسی بۆ سەر وان. پشتی چەند حەفتیان، سولتان بایەزید ب سوپایەکێ مەزن ڤە گەهشتە نێزیک وان بێی کو ئەو خۆ بۆ بەرهەڤ بکەن. خاچپەرست تووشی ترسێ بوون و سەرەرای دانوستاندنان، کریارێن وان بێ سەروبەر و متهەور بوون.

شۆرسوارێن فەرەنسی ب سەرێ خۆ هێرش کر و قەبارێ سوپایێ سولتان نەدزانی. ل دەسپێکێ هێرشا وان یا سەرکەفتی بوو، بەلێ ژ پیادێن مەجەری دویر کەفتن ژبەر فیز و مەزناهیا خۆ کو دڤیا سەرکەفتنێ بتنێ بۆ خۆ ببەن. سولتان بایەزیدی هێرشەکا پێچەوانە کر و ئەوان ژ ناڤ برن. دەما مەجەری گەهشتینە جهێ شەڕی، سوپایێ عوسمانی یێ سڤک دەور لێ گرتن و هەمی کوشتن. پاشایێ مەجەرستانێ، سیگیسمۆند، ئێک بوو ژ وان کێم کەسێن کو شیا ب رێکا رویباری بڕەڤیت و خۆ بگەهینتە کەشتیان.

پشتی جەنگ ب دوماهی هاتی، عوسمانیان ئەو دیلێن خاچپەرست یێن ژیێ وان ژ ٢٠ سالیێ کێمتر بوو هەلبژارتن و رەوانەی ناڤ خێزانێن عوسمانی کرن دا ل وێرێ بژین.

ئەڤ جەنگە وەک دوماهی هەلمەتا مەزن یا خاچپەرستان د چەرخێن ناڤین دا دهێتە نیاسین، د گەل هەلمەتا ڤارنا (١٤٤٣-١٤٤٤) کو ئەو ژی ب سەرکەفتنا عوسمانیان ب دوماهی هات و رێ خۆشکر بۆ گرتنا قوستەنتینیێ پشتی ١١ سالێن دی ل سالا ١٤٥٣ێ.

جەنگێ نيقوپوليس ب ناڤێ قەلایا نيقوپوليس هاتیە ناڤکرن کو ل سەر رویبارێ دانوبێ یە ل بولگاریا. چیرۆکێن ل سەر ڤی جەنگی نە د پشتراستن و مێژوونڤیس ل سەر هندەک خالان د جودانە و هەر ئێک ل دویڤ نەتەوا خۆ بەحس دکەت. تەنانەت روژا جەنگی ژی نە یا دیارە، هندەک دبێژن ٢٥ێ سێپتێمبەرێ و هندەک ژی، ب تایبەت مێژوونڤیسێن مەجەری، دبێژن ٢٨ێ سێپتێمبەرا سالا ١٣٩٦ێ بوو.

رێباز فيصل