مزگەفتا قوبایێ "القباء"
مزگەفتا قباء :
مزگەفتا قوبایێ ئێکەم مزگەفتە د ئیسلامێ دا هاتیە ئاڤاکرن، و ئێکەم مزگەفتە ل مەدینا پێغەمبەری هاتیە ئاڤاکرن، و ژ لایێ پێشینەیێ ڤە، مزگەفتا حەرام ئێکەم مالە بۆ خەلکی هاتیە دانان و مزگەفتا قوبایێ ئێکەم مزگەفتە موسلمانان ئاڤاکری، و ئەو هەروەسا مەزنترین مزگەفتا مەدینێ یە پشتی مزگەفتا پێغەمبەری. مزگەفت دکەڤیتە باشوورێ مەدینا مونەوەرە، و پێغەمبەر محەمەد ﷺ دەمێ ژ مەکگەهێ کۆچکری و بەرەڤ مەدینێ چووی ئاڤاکریە، و موسلمانان پشتی وی گرنگی ب ئاڤاکرنا مزگەفتێ دایە د سەردەمێن دووڤدا، عوسمانێ کورێ عەفانی نویژەنکریە، پاشی عومەرێ کورێ عەبدولعەزیزی د سەردەمێ وەلیدێ کورێ عەبدولمەلیکی دا، و خەلیفەیان ل دووڤ ئێک بەردەوامی دانە بەرفرەهکرن و نویژەنکرنا وێ؛ و سولتان قایتبای ئەو بەرفرەهکر، پاشی سولتانێ عوسمانی مەحموودێ دووێ و کورێ وی سولتان عەبدولمەجیدێ ئێکێ ل دووڤ هاتن، هەتا بەرفرەهکرنا داویێ د سەردەمێ دەولەتا سعوودی دا بووی.
مەلیک فەهدێ کورێ عەبدولعەزیز ئال سعوود بەرێ بنیاتی بۆ بەرفرەهکرنا مزگەفتێ د سالا 1405ێ کۆچی دا دانا، و کارێن بەرفرەهکرنێ ل سالا 1407ێ کۆچی ب دووماهی هاتن، رووبەرێ جهێ نڤێژێ ب تنێ گەهشتە 5000 مەترێن چوارگۆشە، و ئەو رووبەرێ ئاڤاهیێ مزگەفتێ ل گەل خزمەتگوزاریێن سەر ب وێ ڤە ڤەدگریت گەهشتە 13500 مەترێن چوارگۆشە، و شیانێن وێ گەهشتنە 20.000 نڤێژکەران.
د رەمەزانا 1443ێ کۆچی دا وەلیێ عەهدێ میر محەمەدێ کورێ سەلمانێ کورێ عەبدولعەزیز ئال سعوود راگەهاند کو مەزنترین بەرفرەهکرن د مێژوویا مزگەفتا قوبایێ دا دێ دەستپێکەت، و دەڤەرا دەوروبەرێن وێ دێ هێتە پێشێخستن، و فەرمان دا کو ناڤێ پرۆژەی ب ناڤێ خادمێ هەردوو حەرەمێن شەریف مەلیک سەلمانێ کورێ عەبدولعەزیز بهێتە ناڤکرن و ئارمانج ژێ ئەوە رووبەرێ گشتی یێ مزگەفتێ بۆ 50 هزار مەترێن چوارگۆشە بهێتە بلندکرن، ب شیانێن وەرگرتنا 66 هزار نڤێژکەران. و دەرگەهێن مزگەفتا قوبایێ ل درێژاهیا رۆژێ هاتنە ڤەکرن دەستپێکرن ژ شەڤا 14ێ رەبیعول ئاخیر 1440ێ کۆچی، وەک جێبەجێکرنا رێنمایێن مەلیک سەلمانی.
مزگەفتا قوبایێ فەزلەکێ مەزن هەیە، ژ پێغەمبەر محەمەد ﷺ هاتیە ڤەگوهاستن کو گۆتیە: «هەر کەسەکێ ل مالا خۆ دەستنڤێژێ بگریت پاشی بهێتە مزگەفتا قوبایێ و نڤێژێ تێدا بکەت، دێ خێرا عەمرەکێ بۆ هێتە نڤیسین». و د سەحیحا بوخاری و سەحیحا موسلم دا هاتیە کو پێغەمبەری هەر رۆژا شەمبی ب پیان یان ب سواری سەرەدانا مزگەفتا قوبایێ دکر، و دوو رەکاعەتێن نڤێژێ تێدا دکرن.
ناڤکرن
ئەبو عەبدوللا یاقوت حەمەوی د پەرتووکا خۆ (معجم البلدان) دا دیارکریە کو قوبا: د بنەرەت دا ناڤێ بیرەکێ بوو و گوند ب وێ هاتیە نیاسین، کو ئەو جهێ ئاکنجیبوونا بەنی عەمرێ کورێ عەوفی بوو، و مزگەفت ب مزگەفتا قوبایێ هاتە ناڤکرن ژبەر کو پێغەمبەر محەمەد ﷺ د رێکا خۆ دا بۆ مەدینێ د ناڤ دیارێن بەنی عەمرێ کورێ عەوفی را دەرباز بوو و مزگەفتەک ل وێرێ ئاڤاکر لەورا ب مزگەفتا قوبایێ هاتە ناڤکرن.
جهـ :
مزگەفتا قوبایێ :
مزگەفتا قوبایێ دکەڤیتە وێ پارچە ئەردێ مێژوویی یێ پیرۆز ل دەف موسلمانان ئەوێ پێغەمبەر محەمەد د رۆژێن دەستپێکێ یێن کۆچکرنا خۆ دا بۆ مەدینێ ئێکەم مزگەفت د مێژوویا ئیسلامێ دا ل باشوورێ رۆژئاڤایێ مەدینا مونەوەرە ئاڤاکری، مزگەفت ب دووراتیا 3.5 کیلۆمەتران ژ مزگەفتا پێغەمبەری یا پیرۆز دوورە، و هەروەسا ب قەبارەیێ نیڤ دەمژمێر ب مەشەکا ناڤنجی ژ مزگەفتا پێغەمبەری یا پیرۆز دوورە.
ئاڤاكرن
سەردەمێ پێغەمبەری
قوبا ئێكە ژ دەوروبەرێن باژێرێ مەدینێ، دكەڤیتە لایێ باشوورێ رۆژئاڤا یێ بەرامبەر مەكەهێ، ل سەر وێ رێكێ یا كو دبێژنێ رێكا هیجرەتێ، ئەو رێكە یا پێغەمبەر محەمەد (سلاڤ لێ بن) گرتیە بەر دەمێ ژ مەكەهێ دەرکەفتی، و بەرەڤ مەدینێ چووی وەكو كۆچبەر و ئەبو بەكرێ سدیق دگەل دا بوو، و پرانیا ئەنساران ژ خەلكێ مەدینێ ل دەرڤەی باژێرێ مەدینێ ل دەڤەرا (حەررە) پێشوازی ل پێغەمبەری كربوو ب دلخۆشی ڤە و سلاڤ لێ و هەڤالێ وی كربوون، ئینا پێغەمبەری بەرێ خۆ دا لایێ راستێ هەتا ل قوبا دابەزی، و ل مالا بەنی عەمرێ كوڕێ عەوف ئاكنجی بوو، و ئەڤ چەندە ل رۆژا دووشەمبێ دوازدە شەڤ ژ مەها رەبیعول ئەوەل بۆری بوون، و دابەزینا وی ل دەڤ كەلسوومێ كوڕێ هەدم شێخێ بەنی عەمرێ كوڕێ عەوف بوو، و چار رۆژان ل دەڤ وی ما، رۆژا دووشەمبێ و سێشەمبێ و چارشەمبێ و پێنجشەمبێ - و هاتیە گۆتن ژی پتر ژ دەهـ شەڤان - و د وێ ماوەیێ دا ل قوبا مزگەفتەك دامەزراند كو ل سەر تەقوایێ هاتبوو ئاڤاكرن و نڤێژ تێدا كر.
و پێغەمبەر محەمەد (سلاڤ لێ بن) ب دەستێ خۆ بەری بنیاتێ مزگەفتێ دانا، و ب خۆ پشكدارى د ئاڤاكرنا وێ دا كر، و هەڤالێن وی (سەحابە) ژ كۆچبەر و ئەنساران لەز كرن د ئاڤەدانكرنا وێ دا، هەتا كو ئاڤاهیێ وێ رابوو و بلند بوو، و ئیبن زەبالە د پەرتووكا (خبار المدينة) دا ڤەگوهاستیە كو كەلسوومێ كوڕێ هەدم ل قوبا (مِربەد)ـەك هەبوو (مِربەد: ئەو جهە یێ خورمە لێ دئێتە راخستن داكو هشك ببیت) ئینا پێغەمبەری ژێ وەرگرت و كرە بنیات و كرە مزگەفت، و یونسێ كوڕێ بوكەیر د (زیادات المغازي) دا ژ مەسعوودی و ژ حەكەمێ كوڕێ عوتەیبە ڤەگوهاستیە و گۆتیە: دەمێ پێغەمبەر هاتی و ل قوبا دابەزی، عەمارێ كوڕێ یاسر گۆت: پێغەمبەرێ خودێ پێدڤیە جهەك هەبیت كو ل بن سیبەرا وێ بێهنا خۆ ڤەدەت دەمێ ژ خەو رادبیت و نڤێژێ تێدا بكەت، ئینا بەری كۆمكرن و مزگەفتا قوبا ئاڤاكر، لەورا ئەو ئێكەم مزگەفتە هاتیە ئاڤاكرن.
د (المعجم الكبير) یێ تەبەرانی دا ژ جابرێ كوڕێ سەمورە هاتیە ڤەگوهاستن و گۆتیە: دەمێ خەلكێ قوبا داخواز ژ پێغەمبەری كرین كو مزگەفتەكێ بۆ وان ئاڤا بكەت، پێغەمبەری گۆت: بلا ئێك ژ هەوە رابیت و ل حێشترێ سوار ببیت (مەبەست پێ ئەو حێشترە یا كو پێ هیجرەت كری)، ئینا ئەبو بەكرێ سدیق رابوو و لێ سوار بوو و لڤاند لێ نەچوو و زڤری، پاشی عومەرێ كوڕێ خەتاب رابوو و لێ سوار بوو لێ نەچوو و زڤری، ئینا پێغەمبەرێ خودێ گۆتە هەڤالێن خۆ: بلا ئێك ژ هەوە رابیت و ل حێشترێ سوار ببیت، ئینا عەلیێ كوڕێ ئەبی تالیب رابوو و دەمێ پێیێ خۆ كریە د ركێبێ دا حێشتر رابوو سەر خۆ، ئینا پێغەمبەرێ خودێ گۆت: جەلوێ وێ بەردە و ل سەر وێ بازنێ (كو حێشترێ كێشای) ئاڤا بكەن چونكی ئەو یا فەرمانپێكری یە.
و سەبارەت وێنەیێ ب درێژی یێ دانانا بەرێ بنیاتێ مزگەفتێ ل دەمێ ئاڤاكرنا وێ، تەبەرانی ژ جابر ڤەگوهاستیە و گۆتیە: دەمێ پێغەمبەرێ خودێ گەهشتیە مەدینێ گۆتە هەڤالێن خۆ: وەرن دا بچینە دەڤ خەلكێ قوبا و سلاڤێ لێ بكەین، ئینا چوو دەڤ وان و سلاڤ لێ كرن و وان ژی ب خێرهاتنا وی كرن، پاشی گۆت: گەلی خەلكێ قوبا هندەك بەران ژ ڤێ (حەررێ) بۆ من بینن، ئینا گەلەك بەر ل دەڤ وی هاتنە كۆمكرن و (عەنەزە)یەك دگەل دا بوو (كو دارەكە وەكو نیڤا رمێ و سەرەكێ تیژ وەكو سەرێ رمێ یێ پێڤە) ئینا قیبلەیا وان دیار كر، و بەرەك گرت و پێغەمبەرێ خودێ دانا، پاشی گۆت: ئەی ئەبو بەكر بەرەكێ بگرە و دانە سەر بەرێ من، پاشی گۆت: ئەی عومەر بەرەكێ بگرە و دانە تەنیشتا بەرێ ئەبو بەكری، پاشی گۆت: ئەی عوسمان بەرەكێ بگرە و دانە تەنیشتا بەرێ عومەری، پاشی بەرێ خۆ دا خەلكی و گۆت: بلا هەر زەلامەك بەرێ خۆ ل سەر وێ هێلێ دانێت ل كیڤە حەز دكەت، هەروەسا تەبەرانی د (المعجم الكبير) دا ژ شمووسا كچا نوعمان ڤەگوهاستیە و گۆتیە: من بەرێ خۆ ددا پێغەمبەرێ خودێ دەمێ هاتی و دابەزی و بنیاتێ ڤێ مزگەفتێ دانا، ئانكو مزگەفتا قوبا، من ددیت بەر یان تاشەبەری دگرت هەتا كو بەر وی دچەمینیت (ژ بەر گرانیا وی) و من بەرێ خۆ ددا سپیاتیا ئاخێ ل سەر زكێ وی یان ناڤكا وی، ئینا زەلامەك ژ هەڤالێن وی دچوو دەڤ و دگۆت: دایك و بابێن من قوربانی تە بن ئەی پێغەمبەرێ خودێ بدە من دا ئەز ل شوینا تە راكەم، ئەو ژی دگۆت: نەخێر، ئێكێ دی وەكو وی بگرە، و دهێتە پێشبینیكرن كو نەخشەیێ ئەسلی پارچە ئەردەكێ چوارگۆشە بیت، ب دیوارەكێ بەری هاتبوو دورپێچکرن كو ژ (حەررا) نێزیك هاتبوو ئینان، و یا پشتراستكری ئەوە كو چ رەواقێن (سەیوانێن) گرتی ل دەمێ ئاڤاكرنێ نەبوون، چونكی ئەو ماوەیێ پێغەمبەری ل قوبا بوراندی یێ كورت بوو و ژ چار رۆژان نەبووری، و دەلیڤە نەبوو كو سەقفەك بهێتە دروستكرن.
بوچونا خو لسەر بابەتی بدە