مسرا کەڤن شارستانیەتا مسری

 

مسرا کەڤن :

میسرا کەڤنار یان شارستانیەتا فیرعەونی شارستانیەتەکا کەڤنارە ل باکورێ ڕۆژهەلاتێ ئەفریقایێ، و شارستانیەتا میسری یا کەڤن ل سەر کەنارێن ڕووبارێ نیل چڕ ببوو، ل وێ دەڤەرا کو نوکە ب کۆمارا میسرا عەرەبی دهێتە نیاسین. شارستانیەتا میسری یا کەڤن دویڤچوونا سەردەمێ بەری مێژوویێ کر، و ل دۆر سالا ٣٢٠٠ بەری زایینێ (ل دویڤ ڕێزبەندیا دەمی یا میسری یا کەڤنەشۆپ) دگەل ئێکگرتنا سیاسی د ناڤبەرا میسرا ژێری و ژۆری دا ل ژێر دەستهەلاتا مینا (هەروەسا ب نەعرمەر ژی دهێتە نیاسین) ئێکگرت. شارستانیەتا میسری یا کەڤن ب ئێکەم شارستانیەت دهێتە هەژمارتن کو دەولەت ژێ دروست بووی د مێژوویا مرۆڤایەتیێ دا. مێژوویا میسرا کەڤنار وەک زنجیرەیەک ژ شانشینێن سەقامگیر دهێتە پێشکێشکرن، کو ب دەمێن نە سەقامگیریا ڕێژەیی یێن ب ناڤێ دەمێن ناڤین دهێنە جوداکرن: شانشینا کەڤن ژ سەردەمێ برۆنزی یێ دەستپێکێ، شانشینا ناڤین ژ سەردەمێ برۆنزی یێ ناڤین و شانشینا نووی ل سەردەمێ برۆنزی یێ درەنگ. میسر گەهشتە لوتکەیا هێزا خۆ د شانشینا نووی دا، دەمێ حوکمڕانیا پشکەکا مەزن ژ نوبیا و پشکەکا مەزن ژ وەلاتێ شامێ دکر، و پشتی وێ دەربازی قۆناغەکا کێمبوونا هێدی هێدی بوو. د درێژاهیا مێژوویا خۆ دا، میسر تووشی داگیرکاری یان دەستەسەرکرنێ بوویە ژ لایێ ژمارەکا هێزێن بیانی ڤە، ژ وان ژی هیکسۆس، نوبی، ئاشووری، فاریسێن ئەخەمینی و مەقدۆنی ل ژێر سەرکردایەتیا ئەسکەندەرێ مەزن. شانشینا بەتڵیمۆسی یا یونانی، کو پشتی مرنا ئەسکەندەرێ مەقدۆنی دروست بوو، حوکمڕانیا میسر کر هەتا ٣٠ بەری زایینێ، دەمێ ل ژێر حوکمێ کلیۆپاترایێ کەفتیە د دەستێن ئیمپراتۆریەتا ڕۆمانی دا و بوویە پارێزگەهەکا ڕۆمانی.

ئەهرامێن جیزە ژ ناڤدارترین هێمایێن شارستانیەتا میسری یا کەڤنارن.

سەرکەفتنا شارستانیەتا میسری یا کەڤنار ب پشکەک ڤەدگەڕیت بۆ شیانێن وێ یێن خۆگونجاندنێ دگەل مەرجێن چاندنێ ل دۆلا نیل. لافاوێن نیل یێن پێشبینیکری و ئاڤدێرییا کۆنترۆلکری ل دۆلا بەپیتی بوونە ئەگەرێ بەرهەمهینانا زێدەهیا بەروبوومان، کو هاریکار بوو بۆ زێدەبوونا چڕیا ئاکنجیان، و گەشەپێدانا جڤاکی و کولتووری. و ب دابینکرنا ژێدەران، کارگێڕیێ سەرپەرشتیا بکارئینانا کانزایان ل دۆلێ و دەڤەرێن بیابانی یێن دەوروبەر کر، و گەشەپێدانا دەستپێکی یا سیستەمەکێ نڤیسینێ یێ سەربخۆ، و ڕێکخستنا ئاڤاکرنا ب کۆم و پرۆژەیێن چاندنێ، و بازرگانی دگەل دەڤەرێن دەوروبەر و سوپایەک، ب ئارمانجا سەپاندنا هەیمەنەیا میسری. هاندەر و ڕێکخەرێ ڤان چالاکیان بیرۆکراسیەک بوو ژ بژارەیا نڤیسەران و سەرکردەیێن ئایینی و کارگێڕان ل ژێر کۆنترۆلا پاشای، کو هاریکاری و ئێکگرتنا گەلێ میسری د چارچۆڤێ سیستەمەکێ پێشکەفتی یێ باوەریێن ئایینی دا مسۆگەر دکرن.

ئەمنحوتبێ سێیێ ، دوماهیک دەست هەلاتدارێ مەزن
د دەست هەلاتا چەرخێ ناڤین یێ دەولەتێ دا

دەستکەفتێن زۆر، یێن کو میسریێن کەڤنار ب دەستڤەئیناین، تەکنیکێن بکارئینانا کانان، پێڤان و ئاڤاکرنێ بخۆڤە دگرن، کو پشتەڤانیا ئاڤاکرنا ئەهرامان و پەرستگەهان و ستوینێن مەزن دکرن. سیستەمەک بۆ بیرکاریێ، و سیستەمەکێ پراکتیکی و کاریگەر بۆ پزیشکیێ، و سیستەمێن ئاڤدێریێ و تەکنیکێن بەرهەمهینانا چاندنێ، و ئێکەم بەلەمێن دارین یێن ناسکری، و سیرامیکا میسری و تەکنۆلۆژیا شووشەی، و داهێنانا ئەبجەدیێ، و شێوازێن نووی یێن ئەدەبی، و کەڤنترین پەیماننامەیا ئاشتیێ یا ناسکری، کو دگەل حیسیان هاتبوو گرێدان. میسرا کەڤنار میراتەکێ هەردەم بۆ هەمی مرۆڤایەتیێ هێلایە، و یونانیێن کەڤنار گەلەک تشت ژێ وەرگرتن، و پشتی وان ڕۆمانی. و شارستانیەت و هونەر و تەلارسازیا میسری ب بەرفرەهی ل جیهانێ هاتنە کۆپیکرن و لاساییکرن، و شوینوارێن وێ بۆ جهێن دوور یێن جیهانێ هاتنە ڤەگوهاستن. شوینوارێن وێ یێن مەزن کاریگەری ل سەر خەیالا گەڕۆک و نڤیسەران بۆ هزاران سالان کریە. و دیتنەوەیێن شوینوار و کۆلانێن میسری ل دەستپێکا سەردەمێ نووی ژ لایێ ئەورووپی و میسریان ڤە بوونە ئەگەرێ ڤەکۆلینێن زانستی د شارستانیەتا میسری دا، کو د زانستەکێ دا دەرکەفت کو ب زانستێ میسرناسی (Egyptology) هاتە ناڤکرن و پتر ڕێزگرتن ل میراتێ وێ یێ کولتووری ل میسر و جیهانێ.

نەخشەیا میسرا کەڤنار، باژێرێن سەرەکی و جهێن سەردەمێ خێزانان (نێزیکی ٣١٥٠ بەری زایینێ هەتا ٣٠ بەری زایینێ) نیشان ددەت

مێژوو :

ل دوماهیێن سەردەمێ بەریێ کەڤن، سەقایێ باکورێ ئەفریقیا ب شێوەیەکێ پلەپلە بەرەڤ گەرمبوون و هشکاتیێ چوو، و ئەڤێ چەندێ ئاکنجیێن دەڤەرێ نەچار کرن کو ل درێژاهیا دۆلا نیلێ کومڤەببن. و ژ دەمێ کو مرۆڤێ سەرەتایی ل وێ دەڤەرێ ژیای د دوماهیێن سەردەمێ بەستەلەکێ دا بەری نێزیکی ١٢٠ هزار سالان، ڕووبارێ نیلێ بوویە شادەمارێ ژیانێ ل مسرێ. ئەو پیتیا دگەل لەهیێن نیلێ دهات، دەلیڤە دا ئاکنجیان کو ئابوورێ چاندنێ پێشبێخن، و سەقامگیریا جڤاکێ ناڤەندی بهێز بێخن، و وەک هندەک دبینن بوویە بەرێ بناغەی د مێژوویا شارستانیەتا مرۆڤایەتیێ دا. هندەک ژ مێژوونڤیسان دبینن کو ئارمانج ژ ئاڤاکرنا هەرەمان ل مسرێ بجهئینانا ئێکگرتنا گەل بوویە دگەل ئێکدو، ژبەر کو کرێکار ژ هەمی لایێن مسرێ دهاتنە کومکرن ژبو پشکداریکرنێ د ئاڤاکرنا هەرەمان دا. ئەو وەک پرۆژەیێن نەتەوەیی بوون کو ئاکنجیێن جودا تێدا پشکدار دبوون، لەورا د کارکرنێ دا هاریکاریا ئێکدو دکرن و پێکڤە دژیان، زێدەباری ئێکخستنا دیتنا وان یا ئایینی، کو فیرعەون چاڤدێریا کاروبارێن وان دکەت د دونیایێ دا، و پشتی مرنا وی دچیتە دەف خوداوەندان و ژ وان دخوازیت کو هاریکاریا ئاکنجیان بکەن بۆ ژیارا وان و پاراستنا وان.

قەبارێ پەیکەرێ فیرعەونی ب شێوەیەکێ وەسا دهاتە چێکرن کو نیشانا ل بەرکرنا هێمایێن شاهانە و دەستهەلاتێ بدەت

قۆناغا بەری خێزانێن دەسهەڵاتدار :

بەری دەستپێکرنا سەردەمێ بەری خێزانێن دەسهەڵاتدار، سەقایێ مسرێ یێ هشک کێمتر هشک بوو ژ ئەڤرۆ. و گیا و پاوانێن ساڤانا دەڤەرێن بەرفرەهـ ژ مسرێ دپۆشین و گەلەک مێگەلێن گیانەوەرێن سمدار تێدا دچەرین. سامانێ ئاژەلی و ڕووەکی پتر بوو ژ نوکە ل هەمی دەڤەران، و دەڤەرا ڕووبارێ نیلێ هاریکار بوو بۆ زێدەبوونا کۆمێن بالندەیێن ئاڤی. نێچیرکرن یا بەربەلاڤ بوو د ناڤ مسرییان دا ل وێ قۆناغێ، کو هەروەسا گەلەک گیانەوەر تێدا هاتنە کەڤیکرن.

ل نێزیکی ٥٠٠٠ ب.ز، هۆزێن بچویک ل دۆلا نیلێ دژیان و مەزن بوون و زنجیرەیەکا کەلتووران پێشێخستن کو چاندن و خودانکرنا ئاژەلان ل سەر زاڵ بوو، زێدەباری وان کەرەستەیێن ژ فەخخاری و مولکێن تایبەت یێن کو هاتینە دیتن. مەزنترین ژ وان کەلتووران کەلتوورێ بەداری بوو ل مسرا ژێری، کو ب سیرامیکێ کوالێتی بەرز، و ئاموورێن بەری، و بکارئینانا مسێ بەرنیاس بوو.

چوار پەیکەرێن مەزن یێن رەمسیسێ دووێ ل بەشێ دەرگەهێ پەرستگەها ئەبو سمبل یا وی نە.

ل باکوری، پشتی بەداری شارستانیەتێن ئەمراتیان و گێرزایان هاتن، کو ژمارەکا پێشکەفتنێن تەکنۆلۆژی نیشان دان. د دەمێ قۆناغا شارستانیەتا گێرزایان دا، بەڵگەیێن دەستپێکی سەلماند کو پەیوەندی هەبوویە دگەل کەنعان و کەنارێ جوبەیل.

ل باشووری، کەلتوورێ نەقادە هەڤبەری کەلتوورێ بەداری بوو، و دەست ب بەرفرەهبوونێ کر ل درێژاهیا نیلێ ل نێزیکی ٤٠٠٠ ب.ز. د دەمەکێ زوو دا د شارستانیەتا نەقادە دا، مسریێن کەڤنار بەرێ سەج (Obsidian) ژ ئەسیۆپیا ئینایە، کو دهاتە بکارئینان بۆ ڤەگوهاستنا پەڕان زێدەباری تشتێن دی. د ماوەیێ نێزیکی ١٠٠٠ سالان دا، شارستانیەتا نەقادە ژ جڤاکێن چاندنێ یێن بچویک بۆ شارستانیەتەکا ب هێز پێشکەفت کو سەرکردێن وێ کۆنترۆلا تەمام ل سەر خەلکی و ژێدەران ل دۆلا نیلێ هەبوو. و سەرکردێن نەقادە بزاڤ کر کو دەسهەڵاتا خۆ ل سەر مسرێ بەرەڤ باکوری ل درێژاهیا ڕووبارێ نیلێ بەرفرەهـ بکەن ب دامەزراندنا ناڤەندێن هێزێ ل هیراکۆنپۆلیس پاشی ل ئەبیدۆس. و بازرگانی دگەل نوبە ل باشووری، و واحەیێن بیابانا ڕۆژئاڤا ل ڕۆژئاڤایی، و کەلتوورێن ڕۆژهەڵاتا دەریایا ناڤەڕاست ل ڕۆژهەڵاتی دکرن.

گەلێن نەقادە کۆمەکا جودا ژ کەلوپەلێن گرانبەها چێکرن، وەک ڕەنگڤەدانەک بۆ زێدەبوونا هێز و سامانێ د تەخا هەلبژارتی (نخبة) دا، کو ب خۆڤە دگرت بۆیاخکرنا فەخخاری و گۆزێن بەری یێن نەخشاندی یێن کوالێتی بەرز، و تابلۆیێن هونەری و خشڵێن ژ زێڕی و ئەلبید و عاجی هاتینە چێکرن. و هەروەسا سیرامیکێ بریسکەدار یێ بەرنیاس ب (قەیشانی) پێشێخست کو د سەردەمێ ڕۆمانی دا دهاتە بکارئینان بۆ خەملاندنا پەرداخ و نوشتە و پەیکەران. و بەریا دوماهیا سەردەمێ بەری خێزانێن دەسهەڵاتدار، گەلێن نەقادە دەست ب بکارئینانا هێمایێن نڤیسینێ کر کو د دوماهیێ دا بوونە ئەگەرێ پێشکەفتنا سیستەمەکێ تەمام یێ زمانێ هیرۆگلیفی بۆ نڤیسینا زمانێ مسری یێ کەڤنار.

وێنەیێن کرێکارێن هاریکاریێ نیشان ددەن کو زەڤیان دکێلن، بەرھەمی ددورن، و دەخل و دانی دکوتن ل ژێر چاڤدێریا سەرپەرشتەکێ دا

دەستپێکا سەردەمێ خێزانێن دەسهەڵاتدار :

قەشەیەکێ مسری د سەدێ سیێ بەری زایینێ دا فیرعەون ژ مینای دەستپێدکەت هەتا سەردەمێ وی بۆ ٣٠ خێزانێن دەسهەڵاتدار پۆلین کرن، کو هەمان پۆلینکرنە یا کو هەتا ئەڤرۆ دهێتە بکارئینان. و وی هەلبژارت کو پۆلینکرنا خۆ یا فەرمی ب پاشا مینی (یان مینا ب یونانی) دەستپێبکەت کو باوەری هەیە وی هەردوو شانشینێن مسرا ژێری و ژووری پێکڤە ئێکخستینە ل نێزیکی ساڵا ٣٢٠٠ ب.ز. و ڤەگوهاستن بۆ دەوڵەتەکا ئێکگرتی ب شێوەیەکێ پلەپلە چێبوویە، ب شێوەیەکێ مەزنتر ژ وی یێ نڤیسەرێن مسری یێن کەڤنار باوەری پێ هەبووی، و چو تۆمارێن هەڤچەرخ ل سەر مینای نینن. دگەل هندێ ژی هندەک ژ ڤەکۆلەران نوکە باوەری هەیە کو مینایێ ئەفسانەیی هەر ئەو فیرعەون نارمەرە، یێ کو هاتیە وێنەکرن جلوبەرگێن پاشایەتیێ ل بەر د تەختەیا نارمەر یا ئاهەنگگێڕانێ دا وەک پێنگاڤەکا سیمبۆلی بۆ ئێکگرتنێ.

پاپیرۆسا نەشتەرگەری یا ئێدوین سمیس (نێزیکی سەدێ ١٦ بەری زایینێ) بەحس ل توێکاری و چارەسەریێ دکەت، و ب نڤیسینا هیراتی هاتیە نڤیسین.

د سەردەمێ خێزانێن دەسهەڵاتدار یێن دەستپێکی ل نێزیکی ٣١٥٠ ب.ز، ئێکەم فیرعەون دەسهەڵاتا خۆ ل سەر مسرا ژێری سەپاند ب ڕێکا دروستکرنا پایتەختەکێ ل مەمفیس، کو ژ وێرێ شیان هەبوو کۆنترۆلا هێزا کارکەر و چاندنێ ل دەڤەرا دەلتایا بەرهەمدار بکەت، زێدەباری کۆنترۆلکرنا لڤینا بازرگانیا بەرەڤ شامێ دچوو. و دەسهەڵات و هێزا فیرعەونان ل وی دەمی ڕەنگڤەدا ل سەر ڕەوشا گۆڕێن وان و پێکهاتەیێن وان، یێن کو دهاتنە بکارئینان بۆ ئاهەنگگێڕانێ ب فیرعەونی پشتی مرنا وی. پاشایەتی و هێزا وێ پێشکەفت ب ڕێکا دانا فاکتەرێ شەرعیەتێ ژ لایێ فیرعەونان ڤە بۆ کۆنترۆلا دەوڵەتێ ل سەر ئەرد و کار و ژێدەرێن کو نەدبوو ژێ ببن بۆ مان و گەشەکرنا شارستانیەتا مسری یا کەڤنار.

حوکومەت و بازرگانی :

فیرعەون - ژ لایێ تیۆری ڤە ب کێمی - پاشایێ رەهایێ وەڵاتی بوو، و کۆنترۆلا تەمام ل سەر ئەردی و ژێدەرێن وێ هەبوو. پاشا فەرماندەیێ گشتی یێ سوپای و سەرۆکێ حکومەتێ بوو، یێ کو پشت بەستن ل سەر بەرپرسێن بیرۆکراتی دکر بۆ بڕێڤەبرنا کاروبارێن خۆ. کەسێ دووێ د سەرکردایەتیێ دا و بەرپرس ژ بڕێڤەبرنێ وەزیر بوو، کو جێگرێ پاشای و نوێنەرێ وی دهاتە هژمارتن، کو هەماهەنگی د پرۆسەیێن پیڤانا ئەردان، گەنجینە، ئاڤاکرنا پرۆژەیان، سیستەمێ یاسایی و ئەرشیفان دا دکر. ل سەر ئاستێ هەرێمی، وەڵات هاتبوو دابەشکرن بۆ نێزیکی ٤٢ دەڤەرێن کارگێڕی کو ب کەرتان دهاتنە ناڤکرن و هەر ئێک ژ وان ژ لایێ سەرۆکێ کەرتێ ڤە دهاتە بڕێڤەبرن، کو بەرامبەر وەزیری بەرپرس بوو ژ سنورێ دەسهەڵاتا خۆ. پەرستگەهان بڕبڕا پشتێ و ژێرخانا ئابووری پێکدئینان. رۆلێ وان نە بتنێ پەرستگەهـ بوون، بەلکو بەرپرس بوون ژی ژ کۆمکرن و هەلگرتنا سەروەتێ نیشتیمانی د سیستەمەکێ ئەمبارێن دەخل و دانی و گەنجینەیان دا کو ژ لایێ سەرپەرشتیاران ڤە دهاتنە بڕێڤەبرن و پاشی دابەش دکرنەڤە.

سەننەجەم زەڤیێن خۆ ب جووتەکێ گایان دکێلیت، هەروەسا ئاژەل وەک بارگر و ژێدەرەکێ خارنێ دهێنە بکارئینان.

پشکەکا مەزن ژ ئابووری ب شێوەیەکێ مەرکەزی دهاتە ڕێکخستن و ب چاڤدێریەکا توند دهاتە کۆنترۆلکرن. هەرچەندە میسریێن کەڤن دراڤ بکارنەئینایە هەتا سەردەمێ درەنگ، لێ وان جۆرەک ژ سیستەمێ گوهۆڕینا پارەی بکارئینایە، ب بکارئینانا کیسێن پیڤایی یێن دەخل و دانی و «دیبن»، کو کێشا وێ نێزیکی ٩١ گرامێن مس و زیڤی بوو. کرێکاران کرێیا خۆ ب دەخل و دانی وەردگرت؛ کرێکارێ سادە دبیت پێنج بەش و نیڤان (نێزیکی ٢٠٠ کگم) ژ دەخل و دانی مەهانە وەربگریت، د دەمەکێ دا کو سەرۆکێ کرێکاران دبیت حەفت بەش و نیڤان (٢٥٠ کگم) وەربگریت. بها ل هەموو وەڵاتی د جێگیر بوون و د لیستەیان دا هاتبوونە تۆمارکرن بۆ ب ساناهیکرنا بازرگانیێ، بۆ نموونە بهایێ کراسان پێنج دیبنێن مسی بوو، د دەمەکێ دا کو بهایێ چێلەکێ ١٤٠ دیبن بوو. هەروەسا شیان هەبوو دەخل و دان ل گەل کەلوپەلێن دی بهێتە گوهۆڕین، ل دویڤ لیستەیا بهایێن جێگیر. د سەدێ پێنجێ بەری زایینێ دا، پارە هاتە داهێنان و ژ دەرڤە گەهشتە میسرێ. ل دەستپێکێ دراڤ وەک پارچەیێن ئێکگرتی یێن کانزایێ گرانبەها ل شوینا پارەیێ ڕاستەقینە دهاتنە بکارئینان، لێ زوو بازرگانێن نێڤدەولەتی د سەدەیێن دویڤدا پشت بەستن ل سەر دراڤان کر.

رەوشا جڤاکی :

جڤاکێ میسری جڤاکەکێ چینایەتی بوو ب پلەیەکا بلند، و تەخا جڤاکی توخمەکێ گرنگ بوو د کیان و کەسایەتیا مرۆڤی دا. جوتیاران پشکەکا مەزن ژ ئاکنجیان د وی دەمی دا پێکدئینان، لێ بەرهەم و ئەردێن چاندنێ مولکێ دەولەتێ یان پەرستگەهێ یان هندەک جاران مولکێ ئێک ژ خێزانێن ئاغا و دەولەمەندان بوون. هەروەسا جوتیار ملکەچی باجا کاری بوون، و د پرۆژەیێن ئاڤاکرنێ یان ئاڤدانێ دا ب سیستەمێ بێگار (سخرة) کار دکرن. بەلێ هونەرمەند و پیشەوەر، ل پێگەهەکێ بلندتر و باشتر ژ تەخا جوتیاران بوون، لێ ئەو ژی ل ژێر کۆنترۆلا ڕاستەوخۆ یا دەولەتێ دا بوون، کو د پەرستگەهێن دەولەتێ دا کار دکرن، و مووچەیێن خۆ ڕاستەوخۆ ژ گەنجینەیا دەولەتێ وەردگرتن. نڤیسەر و بەرپرسان تەخا بلند ل میسرا کەڤن پێکدئینان، یان یا ب ناڤێ «تەخا تەنورا سپی» وەک ئاماژەیەک بۆ جلوبەرگێن سپی کو نیشانا پێگەهێ وان بوو. ئەدەب و هونەری ب ڕوونی ڕەوشا تەخا بلند یا گەلی وێنە دکر، کو پشکەکا مەزن ژ ناڤهێنان و ئاماژەپێکرنێ د وارێن جودا یێن ڕەوشەنبیری دا هەبوو. قەشە و نوژدار و ئەندازیارێن مەشقکری ل سەر تایبەتمەندیێن دیارکری پلەیا بەری پلەیا ئاغایان هەبوو. میسرا کەڤن د وی دەمی دا کۆیلایەتی دنیاسی، لێ هێشتا پێزانین و بەڵگە ل سەر وێ د سنورەکێ بەرتەنگ دانە.

میسریێن کەڤن ژ لایێ یاسایی ڤە یەکسانی د ناڤبەرا هەموو تەخێن جڤاکی دا کربوو، ژ زەڵام و ژنان ژبلی کۆیلەیان، کو کێمترین جوتیار ماف هەبوو داخوازنامێ پێشکێشی وەزیر و دەوروبەرێن وی بکەت بۆ داخوازکرنا دادپەروەریێ. و ماف دایە هەردوو ڕەگەزێن زەڵام و ژنان بۆ خودانکرن و فرۆتنا مولکان، و ڕێکخستنا گرێبەستان و مافێ هەڤژینیێ و بەردانێ، زێدەباری مافێ میراتێ و دامەزراندنا دادگەهان بۆ ئێکلاکرنا ناکۆکیێن یاسایی. هەروەسا هەڤژینان دشیا پێکڤە و ب شێوەیەکێ هەڤبەش تشتان بکەنە مولکێ خۆ. زێدەباری پاراستنا ژنێ ل دەمێ بەردانێ، کو گرێبەستێن هەڤژینیێ ئاماژێ ب پابەندبوونێن دارایی یێن زەڵامی بۆ هەڤژینا وی و زارۆکێن وی دکەن هەتا پشتی بەردانێ ژی. ب هەڤبەرکرنا ژنان ل گەل هەڤشێوەیێن وان ل یۆنانا کەڤن، و تەنانەت ل گەل شارستانیەتێن نویتر ژی، ژنا میسری د وی دەمی دا ئازادیا هەڵبژارتنێ، و دەلیڤەیێن بەردەست بۆ ب دەستڤەئینانێ پتر ژ هەر ژنەکا دی د وێ سەردەمێ دا هەبوون. لەورا ژنێن وەک حەتشەپسوت و کلیۆپاترا بوونە فیرعەون، د دەمەکێ دا کو هندەکێن دی دەسهەڵاتەکا مەزن پیادە دکر وەک هەڤژینێن ئاموون یێن پیرۆز. سەرەڕای هەموو وان ئازادیان، ژنا میسری یا کەڤن پشکداری د ڕۆلێن فەرمی یێن سەرەکی دا نەدکر، و وەک توخمەکێ لاوەکی د پەرستگەهان دا خزمەت دکر، و ب گشتی، ژنان هەمان بڕێ خواندنێ ب هەڤبەرکرن ل گەل زەڵامان ب دەستڤە نەدئینان.

رێباز فیصل