زوبەیرێ کورێ عەوامی
زوبەیری کورێ عەوامی :
زوبەیرێ کورێ عەوامی ئەسەدیێ قورەیشی (٢٨ ب.ک - ٣٦ ک / ٥٩٤ - ٦٥٦ ز)، کورێ مەتەکا پێغەمبەر محەمەد سلاڤێن خودێ لێ بن و کورێ برایێ هەڤژینا وی خەدیجە کچا خوەیلەدی یە، و ئێکە ژ وان دەهـ کەسێن مژدەیا بەهشتێ پێ هاتیە دان، و ژ پێشەنگێن ئیسلامێ یە، ب "حەواریێ پێغەمبەرێ خودێ" دهێتە ناڤکرن؛ چونکی پێغەمبەری ل سەر وی گۆتیە: «ب راستی بۆ هەر پێغەمبەرەکێ حەواریەک هەیە، و حەواریێ من زوبەیرە»، ئەو ئێکەم کەس بوو کو د ئیسلامێ دا شمشێر کێشای، و ئێک بوو ژ وان شەش کەسێن ئەندامێن جڤاتا شورایێ یێن کو عومەرێ کورێ خەتتابی هەلبژارتین دا کو خەلیفەیەکێ ل دویڤ خوە هەلبژێرن. ئەو بابێ عەبدوڵڵایێ کورێ زوبەیری یە یێ کو بەیعەتا خەلافەتێ پێ هاتیە دان بەلێ خەلافەتا وی گەلەک نەکێشا، و هەڤژینێ ئەسماء کچا ئەبووبەکرێ سدیق بوو، ئەوا ب "خودان دوو پشتبەند" (ذات النطاقين) دهاتە ناسین.
زوبەیر ل تەمەنێ شانزدە سالیێ بوو موسلمان، و هاتیە گۆتن د دوازدە سالیێ دا، و هاتیە گۆتن ژی د هەشت سالیێ دا، و موسلمانبوونا وی پشتی موسلمانبوونا ئەبووبەکرێ سدیق بوو، هاتیە گۆتن کو ئەو چارەم یان پێنجەم کەس بوو کو بوویە موسلمان، د کۆچبەریا ئێکێ دا بەرەڤ حەبەشە کۆچ کر و گەلەک ل وێرێ نەمای، و ئەسماء کچا ئەبووبەکری مار کر، و کۆچ کر بۆ یەسرب کو پاشان ناڤێ وێ بوو مەدینا منەوەرە، و ل وێرێ عەبدوڵڵایێ کورێ زوبەیری بۆ وی هاتە سەر دنیایێ کو ئێکەم زارۆکێ موسلمانان بوو ل مەدینێ.
پشکداری د هەمی غەزەواتێن سەردەمێ پێغەمبەری دا کریە، د غەزەوا بەدرێ دا فەرماندێ بالێ راستێ بوو، و د فەتحا مەککەهێ دا هەلگرێ ئێک ژ سێ ئالایێن کۆچبەران (مهاجرين) بوو، و ئێک بوو ژ وان کەسێن عومەرێ کورێ خەتتابی وەک هاریکاری بۆ عەمرێ کورێ عاسی فرێکرین د فەتحا مسرێ دا، و عومەرێ کورێ خەتتابی ئەو د ناڤ وان شەش کەسێن جڤاتا شورایێ دا دانا یێن کو بۆ خەلافەتا پشتی خوە دەستنیشانکرین، و گۆت: «ئەو ئەو کەسن یێن کو پێغەمبەرێ خودێ ﷺ وەغەر کری و ئەو ژ وان رازی بوو.» پشتی کوشتنا عوسمانێ کورێ عەفانی، بەرەڤ بەسرە چوو ب مەرەما داخوازکرنا تۆلڤەکرنێ ژ بکوژێن عوسمانی، و ل وێرێ عەمرێ کورێ جەرموزی ئەو د جەنگێ جەمەل دا کوشت، کوشتنا وی د مەها رەجەبێ دا بوو ل سالا سیهـ و شەشێ کۆچی، و تەمەنێ وی شەست و چار سال بوون.
دەستپێکا ژیانا وی :
نەسەبا وی :
ئەو: زوبەیرێ کورێ عەوامێ کورێ خوەیلەدێ کورێ ئەسەدێ کورێ عەبدولعوززایێ کورێ قوسەیێ کورێ کیلابێ کورێ موررەیێ کورێ کەعبێ کورێ لوئەیێ کورێ غالبێ کورێ فەهرێ کورێ مالیکێ کورێ نەزرێ کورێ کینانەیێ کورێ خوزەیمەیێ کورێ مودریکەیێ کورێ ئیلیاسێ کورێ موزەرێ کورێ نزارێ کورێ مەعەدێ کورێ عەدنانە، و بابێ وی عەوام برایێ خەدیجە کچا خوەیلەدا هەڤژینا پێغەمبەری یە.
دایکا وی: سەفیە کچا عەبدولموتتەلیبێ کورێ هاشمێ کورێ عەبدولمەنافێ کورێ قوسەیێ کورێ کیلابێ کورێ موررەیێ کورێ کەعبێ کورێ لوئەیێ کورێ غالبێ کورێ فەهرێ کورێ مالیکێ کورێ نەزرێ کورێ کینانەیێ کورێ خوزەیمەیێ کورێ مودریکەیێ کورێ ئیلیاسێ کورێ موزەرێ کورێ نزارێ کورێ مەعەدێ کورێ عەدنانە، و ئەو مەتکا پێغەمبەر محەمەدی یە.
و چار برا و چار خوشک وی هەبوون:
- سائیبێ کورێ عەوامی: دایکا وی سەفیە کچا عەبدولموتتەلیبی یە، ئانکو برایێ زوبەیری یێ دایک و بابە، موسلمان بوو و پشکداری د غەزەوا ئوحود و خەندەکێ دا کر، و سائیب د جەنگێ یەمامە دا هاتە کوشتن.
- عەبدولرەحمانێ کورێ عەوامی: دایکا وی ئومولخەیر ئومەیمە یە، د رێزێن قورەیشیان دا پشکداری د غەزەوا بەدرێ دا کر، و ل رۆژا فەتحا مەککەهێ ل سالا ٨ێ کۆچی موسلمان بوو، زوبەیرێ کورێ بەکاری ئاماژە پێ کریە کو ناڤێ وی د سەردەمێ نەزانیێ (جاهلیەتێ) دا "عەبدولکەعبە" بوو، پاشان پێغەمبەری ناڤێ وی کرە "عەبدولرەحمان"، عەبدولرەحمان د جەنگێ یەرمووکێ دا هاتە کوشتن، و کورێ وی عەبدوڵڵا ل رۆژا هێرشکرنا سەر مالا عوسمانێ کورێ عەفانی هاتە کوشتن.
- عەبدوڵڵایێ کورێ عەوامی: دایکا وی ئومولخەیر ئومەیمە یە، دگەل برایێ خوە عەبدولرەحمانی د رێزێن قورەیشیان دا پشکداری د غەزەوا بەدرێ دا کر، دەما کو شکەستین، ئەو و برایێ وی عەبدولرەحمان ل سەر حێشترەکێ بوون و حەکیمێ کورێ حیزامی دیت کو ب پێیان دچوو و ئەو پسمامێ وان بوو، عەبدوڵڵا یێ شەل بوو؛ برایێ وی عەبدولرەحمان گۆتێ: «وەرە خوارێ دا ئەم حەکیمی سوار بکەین»، وی گۆت: «تە ب خودێ دکەم ئەز یێ شەل و کێم ئەندامم»؛ وی گۆت: «ب خودێ دێ هەر هێیە خوارێ، ئەرێ تو ناهێیە خوارێ بۆ پیاوەکێ کو ئەگەر تو هاتە کوشتن ئەو دێ جهێ تە گریت، و ئەگەر تو هاتە ئەسیرکرن ئەو دێ تە رزگار کەت؟» ڤێجا هاتە خوارێ، و حەکیم ل سەر حێشترێ سوار کر، حەکیم رزگار بوو، و عەبدولرەحمان ژی ل سەر دەوارێ خوە رزگار بوو، بەلێ گەهشتنە عەبدوڵڵای و هاتە کوشتن.
- عەبدولکەعبەیێ کورێ عەوامی: محەمەدێ کورێ سەعدێ بەغدادی و یێن دی ئاماژە ب وێ چەندێ کرینە کو زوبەیری برایەکێ دی هەبوو ب ناڤێ عەبدولکەعبە ژ دایکا وی سەفیە کچا عەبدولموتتەلیبی.
- ئوم حەبیب کچا عەوامی: دایکا وێ سەفیە کچا عەبدولموتتەلیبی یە، ئانکو خوشکا زوبەیری یا دایک و بابە. هەڤژینا خالیدێ کورێ حیزامی برایێ حەکیمێ کورێ حیزامی بوو، و ئومولحەسەن بۆ وی بوو، خالیدێ کورێ حیزامی ل دەمێ ڤەگەرانێ ژ کۆچبەریا ئێکێ یا حەبەشە بەرەڤ مەککەهێ وەغەر کر.
-زەینەب کچا عەوامی: (صحابیة) و هەلبەستڤان بوو، گەهشتە سەردەمێ ئیسلامێ و موسلمان بوو، حەکیمێ کورێ حیزامی مار کر، و خالید و یەحیا و شەیبە و عەبدوڵڵا و فاختە بۆ وی بوون، کو هەمی ل رۆژا فەتحێ موسلمان بوون. کورێ وێ عەبدوڵڵایێ کورێ حەکیمی ل رۆژا جەنگێ جەمەل هاتە کوشتن، ڤێجا شینا وی کر و ب چەند مالکە هەلبەستان بەحسێ برا و کورێ خوە کر. زەینەب ل دەوروبەرێن سالا ٤٠ێ کۆچی وەغەر کر.
- هیند کچا عەوامی: هەڤژینا زەیدێ کورێ حاریسەی بوو.
- ئوم سائیب کچا عەوامی: هیشامی گۆتیە: «زوبەیری خوشکەک هەبوو دگۆتێ ئوم سائیب کچا عەوامی».
دارا نەسەبا زوبەیرێ کورێ عەوامی :
زارۆکینیا وی :
زوبەیر ل مەککەهێ ب سێوی (یتیم) مەزن بوو، چونکی بابێ وی عەوامێ کورێ خوەیلەدی د جەنگێ فۆجار دا هاتبوو کوشتن، کو موررەیێ کورێ موتەعیبێ سەقەفی ئەو کوشت، و پیاوەک ژ هۆزا سەقیف ب شانازی ڤە ل سەر کوشتنا وی گۆت:
دایکا وی کونیەیا وی کربوو "ئەبو تاهیر"، ب کونیەیا برایێ وێ زوبەیرێ کورێ عەبدولموتتەلیبی، و ل دەمێ بچووکاتیێ لێ ددا و توند بوو دگەل، ڤێجا مامی وی نەوفەلێ کورێ خوەیلەدی لۆمە لێ کر و گۆت: «زارۆک وەسا ناهێتە لێدان؛ تو وەسا لێ ددەی وەک تو ژێ وەغەر بکەی»، وێ گۆت:
زوبەیری ل مەککەهێ شەڕ دگەل پیاوەکی کر و دەستێ وی شکاند؛ و هێشتا یێ گەنج بوو، پیاو برنە دەف سەفیەیێ، وێ گۆت:
زوبەیرێ کورێ عەوامی پیاوەکێ درێژ بوو، دەما سوارێ دەواری دەبوو پێیێن وی دگەهشتنە ئەردی، رەهێن وی و دەورێن دەڤێ وی تەنک بوون، عوروە گۆتیە: «جاران من ب پرچێ سەر ملێن زوبەیری دگرت، و ئەز هێشتا زارۆک بووم و خوە ب پشتا وی ڤە هەلاویست، ئەو پیاوەک بوو نە گەلەک یێ درێژ بوو و نە یێ کورت بوو، یێ سڤک بوو و نە یێ قەلەو بوو، رەهێن وی تەنک بوون و رەنگێ وی گەنمگون بوو و موویێن لەشێ وی زێدە بوون.»، و د گێڕانەوەیەکا دی دا ژ عوروەی هاتیە کو گۆتیە: «زوبەیر یێ درێژ بوو، دەما سوارێ دەواری دەبوو پێیێن وی ل سەر ئەردی دکێشان و موویێن لەشێ وی زێدە بوون.»
ئیسلام بونا وی :
زوبەیر د زارۆکینیێ دا موسلمان بوو، و ل سەر ژیێ وی دەمێ بوویە موسلمان جوداهی هەیە، هاتیە گۆتن کو ئەو یێ شازدە سالی بوو، و هاتیە گۆتن یێ دوازدە سالی بوو، و هندەک ژی دبێژن یێ هەشت سالی بوو. زوبەیر ئێک ژ ئێکەمین موسلمانان بوو، پشتی ئەبوبەکرێ صدیق بوویە موسلمان و دەست ب بانگەوازیا ئیسلامێ کری، زوبەیر ئێک ژ وان کەسان بوو کو ل سەر دەستێ وی بوویە موسلمان. ئیبن ئیسحاق دبێژیت: «ئەو کەسێن ل سەر دەستێ ئەبوبەکری بووینە موسلمان -هەروەکو گەهشتیە من-: زوبەیرێ کورێ عەوامی، عوسمانێ کورێ عەفانی، تەلحەیێ کورێ عوبەیدوللاهی، سەعد، و عەبدولرەحمانێ کورێ عەوفی بوون. پاشان چوونە دەف پێغەمبەری ﷺ و ئەبوبەکر ژی دگەل وان بوو، پێغەمبەری ئیسلام پێشکێشی وان کر، و قورئان بۆ وان خاند، و راستیێن ئیسلامێ و ئەو کەرامەتا خودێ بەلێنی پێ دای بۆ وان دیار کر، ئینا وان باوەر کر و بوونە دانپێدەر ب راستیێن ئیسلامێ. ئەڤە ئەو هەشت کەس بوون یێن پێشیێ د ئیسلامێ دا، نڤێژ کرن و باوەری ب پێغەمبەری ﷺ ئینا و ب وێ یا ژ دەف خودێ هاتی.» و هاتیە گۆتن کو ئەو چارەمین یان پێنجەمین کەس بوو کو بوویە موسلمان. ل وی دەمی بانگەوازی ب نهێنی بوو، زوبەیر دگەل پێغەمبەری و موسلمانێن ئێکێ ل مالا ئەرقەمێ کورێ ئەبی ئەرقەمی کۆم دبوون و هەیڤەکێ ل وێرێ مان، هەتا کو ژمارا وان گەهشتیە نێزیکی چل زەلام و ژنان، پاشان وەحی هات و فەرمان ب پێغەمبەری کر کو بانگەوازیێ ئاشکرا بکەت.
نەوفەلێ مامێ وی ئەشکەنجە ددا دا کو ژ ئیسلامێ پاشکەفت بیت، ئەو د ناڤ حەسیرەکێ دا دپێچای و دوکێل دکرە سەر، زوبەیری ژی دگۆت: «ئەز چ جاران کوفرێ ناکەم.» دەمێ مامێ وی دیتی کو ئەو ئیسلامێ بجهـ ناهێلیت، دەست ژێ بەردا. هاتیە ڤەگێران کو رۆژەکێ دەنگۆبەسەک بەلاڤ بوو کو پێغەمبەر محەمەد ل سەرێ مەکێ هاتیە گرتن، زوبەیر دەرکەفت و شمشێرێ وی د دەستی دا بوو. عوروەیێ کورێ زوبەیری دبێژیت: «وەسوەسەیەکا شەیتانی پەیدا بوو کو پێغەمبەر ل سەرێ مەکێ هاتیە گرتن، زوبەیر دەرکەفت و ئەو هێشتا گەنجەکێ دوازدە سالی بوو، شمشێر د دەستی دا بوو، هەر کەسێ ئەو ددیتی حێبەتی دبوو و دگۆت: ئەڤە گەنجەکە و شمشێر دگەلدایە! هەتا گەهشتیە دەف پێغەمبەری ﷺ، پێغەمبەری گۆتێ: تە چیە ئەی زوبەیر؟ وی ژی نووچە پێ دا و گۆت: ئەز هاتیمە دا ب شمشێرێ خۆ ل وی بدەم یێ تو گرتی.» عوروە دبێژیت: «زوبەیر ب شمشێرێ خۆ هات، پێغەمبەری ﷺ گۆتێ: تە چیە؟ گۆت: من گوهلێ بویە کو تو هاتیە گرتن. گۆت: تە دڤیا چ بکەی؟ گۆت: من دڤیا ب ڤی شمشێری ل وی بدەم یێ تو گرتی. ئینا پێغەمبەری دوعا بۆ وی و بۆ شمشێرێ وی کر.» ژبەر ڤێ چەندێ هاتیە گۆتن کو زوبەیر ئێکەم کەس بوو د ئیسلامێ دا شمشێر کێشای.
کۆچکرنا وی بۆ حەبەشە :
 |
| نەخشەیەک کو رێکا کۆچکرنان بۆ مەدینێ و حەبەشە دیار دکەت |
دەمێ ئازار و ئەشکەنجە ل سەر زوبەیر و موسلمانان ل مەکێ دژوار بووی؛ پێغەمبەری رێ ب هەڤالێن خۆ دا کو دەرکەفن و کۆچ بکەن بۆ حەبەشە و گۆت: «هەکە هوون بچنە ئەردێ حەبەشە؟ چونکی ل وێرێ پاشایەک هەیە کو ل دەف وی زۆلم ل کەسێ ناهێتە کرن، و ئەو ئەردێ راستیێ یە، هەتا خودێ رێچکەکێ بۆ وە پەیدا دکەت ژ ڤێ رەوشا هوون تێدا.» ئینا زوبەیر کۆچ کر بۆ حەبەشە، ژمارا وان یازدە زەلام و چار ژن بوون، و هاتیە گۆتن: دوو ژن، و هاتیە گۆتن: دوازدە زەلام بوون، و هاتیە گۆتن: دەهـ بوون. ژ مەکێ دەرکەفتن هەتا گەهشتینە کەنارێ دەریایا قولزوم، پاشان عوسمانێ کورێ مەزعوونی کرە سەرکردێ خۆ، و دوو کەشتی دیتن، ب نیڤ دیناری بۆ هەر کەسەکێ سوار بوون. قورەیش پێ حەسیان و ب لەز کەفتنە دویڤ وان دا هەتا کەناری لێ وان بەری هینگێ ب کەشتیێ چوو بوون، ئەڤە ژی د هەیڤا رەجەبێ دا بوو ژ سالا پێنجێ یا پێغەمبەرینیێ کو دکەفتە سالا ٦١٥ زایینی.
ئێک ژ هەلويستێن وی ل حەبەشە ئەوە، دەمێ زەلامەک دەرکەفتی دا کو دەستهەلاتێ ژ نەجاشی پاشایێ حەبەشە بستینیت، موسلمانان ئەو هنارت دا کو ئامادەی شەری بیت و بزانن سەرکەفتن بۆ کێ دبیت. ژ عوروەیێ کورێ زوبەیری ژ ئوم سەلمەیێ ڤەگێراوە کو گۆت: «زەلامەک ل حەبەشە دەرکەفت و هەڤرکیا نەجاشی دکر ل سەر دەستهەلاتێ، ب خودێ مە چ جاران خەمەکا وەسا دژوار نەدیتبوو، ژ ترسا هندێ کو ئەو زەلامە سەرکەفتنێ بینیت و پاشایەک بهێت کو مافێن مە نەزانیت وەک چەوا نەجاشی دزانی. مە دەست ب دوعایان کر و داخوازا سەرکەفتنێ بۆ نەجاشی کر. پێغەمبەری و هەڤالێن وی گۆتنە ئێک: کێ دەرکەفیت و ئامادەی شەری بیت دا بزانین سەرکەفتن بۆ کێ یە؟
زوبەیر -کو ژ هەموویان گەنجتر بوو- گۆت: ئەز. مەشکەکا بای بۆ پف کر و کرە سەر سینگێ خۆ، و د رویبارێ نیل دا مەلەڤانی کرن هەتا گەهشتیە لایێ دی یێ رویباری ل وی جهێ خەلک لێ کۆم بووین و ئامادەی شەری بوو. خودێ ئەو پاشایە شکاند و هاتە کوشتن، و نەجاشی سەرکەفت. زوبەیر هاتە دەف مە و ب جۆبێ خۆ ئاماژە بۆ مە دکر و دگۆت: مژدە بیت، خودێ نەجاشی سەرئێخست. ئوم سەلمە دبێژیت: ب خودێ مە نەزانی کو مە چ جاران کەیف ب تشتەکی هاتی بیت وەک کەیفا مە ب سەرکەفتنا نەجاشی هاتی، پاشان مە ل دەف وی مان هەتا هندەک ژ مە زڤرینە مەکێ و هندەک ژی مان.»
کۆچکرنا وی بۆ مەدینێ :
 |
| دیمەنەکێ گشتی یێ مەدینا منەوەر ل سەردەمێ کەڤن |
زوبەیر گەلەک ل حەبەشە نەمای، دگەل وان کەسێن زڤرین زڤریە مەکێ و ل وێرێ ما هەتا کۆچ کری بۆ یەثرب (مەدینە). ل مەکێ ئەسما کچا ئەبوبەکری مارە کر، و دەمێ مارە کری چ مال و مولک و کۆیلە نەبوون ژبلی ئەسپێ وی. ئەسما ب عەبدوللاهی دوگیان بوو. دەمێ پێغەمبەر محەمەد و ئەبوبەکر کۆچ کری و چوونە ئەشکەفتا ثەور، ئەسما کچا ئەبوبەکری ئێڤاران خوارن بۆ وان دبر سەرەرای هندێ کو ئەو دوگیان بوو. پاشان پێغەمبەر و هەڤالێ وی ژ ئەشکەفتێ دەرکەفتن بەرەڤ یەثربێ، و زوبەیر بۆ بازرگانیێ چووبوو شامێ، د رێکا زڤرینا خۆ دا بۆ مەکێ گەهشتە پێغەمبەری و ئەبوبەکری کو د رێکا مەدینێ دا بوون، ئینا جلكێن سپی پێشکێشی وان کرن. عوروەیێ کورێ زوبەیری دبێژیت: «پێغەمبەر ﷺ گەهشتە زوبەیری د ناڤ کاروانەکێ موسلمانان دا کو بازرگان بوون و ژ شامێ دزڤرین (بۆ مەکێ)، زوبەیری جلكێن سپی دانە پێغەمبەری ﷺ و ئەبوبەکری.» کۆچکرنا زوبەیری بۆ مەدینێ پشتی کۆچکرنا پێغەمبەری و ئەبوبەکری بوو.
دەمێ زوبەیرێ کورێ عەوامی ژ مەکێ کۆچ کری بۆ مەدینێ، ل دەف مونزیرێ کورێ محەمەدی ئاکنجی بوو. ئەسما ژ مەکێ دەرکەفتبوو بۆ کۆچکرنێ و ئەو ل دووماهیا دوگیانیا خۆ بوو ب عەبدوللاهی، ئینا ل "قوباء" د هەیڤا شەوالێ دا ل سالا ١ یان ٢ ی مشەختی ژ دایک بوو. عەبدوللاهـ ئێکەم زارۆک بوو کو بۆ کۆچبەران (مهاجرین) ل مەدینێ ژ دایک ببیت، و موسلمان ب ژدایکبوونا وی گەلەک کەیفخۆش بوون، چونکی بۆ ماوەیەکێ چ زارۆک بۆ وان نەدبوون هەتا دهاتە گۆتن کو جوهیێن مەدینێ جادو ل وان کریە. پاشان دایکا وی ئەو د ناڤ پارچە پەڕۆکەکێ دا برە دەف پێغەمبەر محەمەد، پێغەمبەری خورمەیەک جویی و کرە د دەڤێ وی دا و دوعایا بەرەکەتێ بۆ کر و ناڤێ وی کرە عەبدوللاهـ ب ناڤێ باپیرێ وی ئەبوبەکری، و فەرمان ب ئەبوبەکری کر کو بانگی بدەتە د گۆهێن وی دا.
پێغەمبەری برایینی د ناڤبەرا زوبەیر و عەبدوللاهێ کورێ مەسعوودی دا چێکر، و ئیبن کەسیر دبێژیت کو برایینی د ناڤبەرا وی و سەلامێ کورێ سەلامەی دا چێکر، و هاتیە ڤەگێران ژی کو د ناڤبەرا وی و کەعبێ کورێ مالکی دا بوو. پێغەمبەری بەری کۆچکرنێ برایینی د ناڤبەرا زوبەیر و تەلحەی دا ژی چێکربوو.
زوبەیر د سەردەمێ پێغەمبەری دا :
زوبەیرێ کورێ عەوامی پشکداری د هەموو غەزا و مەیدانێن شەری دا دگەل پێغەمبەر محەمەد کریە، ئەو ئێک ژ سوارچاکان بوو، و لەشێ وی گەلەک برینێن رم و شمشێران پێ کەفتبوون؛ پتر ژ سیهـ برینان ل سەر لەشێ وی هەبوون. عەلیێ کورێ زەیدی دبێژیت: «کەسەکێ زوبەیرێ کورێ عەوامی دیتی بۆ من گۆت کو سینگێ وی ژبەر شوینا رم و تیران وەک کانیان لێ هاتبوو.» حەسەنێ بەسری دبێژیت: «سیهـ و چەند برین ل سەر لەشێ زوبەیری هەبوون، هەموو ژی دگەل پێغەمبەری ﷺ بوون.» ئیبن شەهاب دبێژیت: «دەمێ شمشێرێ زوبەیری بۆ عەلی (خودێ ژێ رازی بیت) هاتی، دەست ب وەرگێڕانا وی کر و دگۆت: ئەڤە ئەو شمشێرە یێ کو گەلەک جاران خەم ژ سەر چاڤێن پێغەمبەری ﷺ رەواندی.» ژ هندەک تابعینان هاتیە ڤەگێران کو گۆتیە: «ئەز د گەشتەکێ دا دگەل زوبەیرێ کورێ عەوامی بووم، ل بیابانەکێ پێدڤی ب غوسلێ بوو، گۆتە من: من ڤەشێره، من ژی ئەو ڤەشارت، من ب رێکا چاڤەکێ لێ نێری، من دیت لەشێ وی هەمی شوینا شمشێرانە، من گۆتێ: ب خودێ من شوینێن وەسا ل سەر لەشێ تە دیتین کو ل دەف کەسێ نەدیتینە، گۆت: تە ئەو دیتن؟ من گۆت: بەلێ، گۆت: ب خودێ چ برین ژ وان نینە ئیلا دگەل پێغەمبەری ﷺ و د رێکا خودێ دا بوویە.» هاتیە ڤەگێران کو پێغەمبەری چار پشکێن دەستکەفتێن شەری بۆ وی ددان، پشکەک بۆ وی، دوو پشک بۆ ئەسپێ وی، و پشکەک ژ پشکێن خزمێن نێزیک.
غەزایا بەدرێ :
.png) |
| نەخشەیەک کو رێکا هەردوو سوپایان بەرەڤ بەدرێ دیار دکەت |
دەمێ پێغەمبەر محەمەد و موسلمان ژ مەدینێ دەرکەفتین د دوازدەمین رۆژا هەیڤا رەمەزانێ دا ل سالا دووێ یا مشەختی بەرەڤ بەدرێ، و ژمارا وان سێ سەد و دەهـ و چەند زەلام بوون، پێغەمبەری ئالایا سەرکردایەتیا گشتی دا دەستێ موسعەبێ کورێ عومەیری، و ئەڤ ئالایە یا سپی بوو. سوپایێ خۆ کرە دوو کۆم: کۆما کۆچبەران (مهاجرین) و ئالایا وێ دا عەلیێ کورێ ئەبی تالبی، و کۆما ئەنساران و ئالایا وێ دا سەعدێ کورێ مۆعازی. زوبەیرێ کورێ عەوامی کرە سەرکردێ لایێ راستێ، و میقدادێ کورێ عەمری کرە سەرکردێ لایێ چەپێ، و زوبەیر و میقداد تەنێ دوو سوارچاک بوون د ناڤ سوپای دا. قەیسێ کورێ ئەبی سەعسەعە کرە بەرپرسێ دووماهیا سوپای، و سەرکردایەتیا گشتی د دەستێ پێغەمبەری بخۆ دا بوو.
لێ دەنگۆبەس گەهشتە ئەبوسوفیانی کو پێغەمبەر و هەڤالێن وی ژ مەدینێ دەرکەفتینە دا رێ ل کاروانێ وی بگرن، ئینا وی شیا خۆ رزگار بکەت و رێکا کاروانی بەرەڤ کەنارێ دەریایێ بگوهۆڕیت. دەمێ قورەیش پێ حەسیای کو موسلمانان دڤێت رێ ل کاروانی بگرن، بۆ شەری دەرکەفتن. ژمارا سوپایێ قورەیشان ل دەسپێکێ نێزیکی هزار و سێ سەد شەڕکەر بوون، و سەد ئەسپ و شەش سەد زرێ دگەل بوون. پێغەمبەری عەلیێ کورێ ئەبی تالبی و زوبەیرێ کورێ عەوامی و سەعدێ کورێ ئەبی وەقاسی دگەل چەند هەڤالێن دی هنارتنە سەر ئاڤا بەدرێ دا کو نووچەیێن سوپایێ قورەیشان بۆ بینن. وان دوو گەنجێن قورەیشان دیتن کو ئاڤ بۆ سوپای دبر، ئەوان برنە دەف پێغەمبەری و ئەو یێ نڤێژ دکر. پرسیار ژێ کرن، وان گۆت: «ئەم ئاڤبەرێن قورەیشانین؛ مە هنارتینە دا ئاڤێ بۆ وان ببەین.» موسلمانان حەز ژ ڤی نووچەی نەکر و هیڤی دکر کو ئەو یێن ئەبوسوفیانی بن، ئینا ل وان دان. دەمێ ئازار دیتین گۆتن: «ئەم یێن ئەبوسوفیانین.» ئینا دەست ژێ بەردان. پێغەمبەری نڤێژا خۆ تمام کر و گۆت: «دەمێ راستی گۆتین وە ل وان دا، و دەمێ درەو کرین وە دەست ژێ بەردا! ب خودێ وان راستی گۆت، ئەو یێن قورەیشانن.» پاشان گۆتە وان: «بەحسێ سوپایێ قورەیشان بۆ من بکەن.» گۆتن: «ئەو ل پشت ڤێ گردێ لمێ نە یێ تو ل لایێ دویر دبینی.» گۆتێ: «ژمارا وان چەندە؟» گۆتن: «گەلەکن.» گۆت: «کەرەستێن وان چەندن؟» گۆتن: «ئەم نزانین.» گۆت: «رۆژانە چەند حێشتران سەرژێ دکەن؟» گۆتن: «رۆژەکێ نەهـ و رۆژەکێ دەهـ.» پێغەمبەری گۆت: «ژمارا وان د ناڤبەرا نەهـ سەد و هزار کەسان دایە.» پاشان گۆتێ: «کێ ژ مەزنێن قورەیشان دگەل دایە؟» وان ژی ناڤێن عوتبەیێ کورێ رەبیعە، شەیبەیێ کورێ رەبیعە، ئەبوجەهل، ئومەیەیێ کورێ خەلەفی، و چەندین مەزنێن دی یێن قورەیشان برن. ئینا پێغەمبەر بەرەڤ هەڤالێن خۆ هات و گۆت: «ئەڤە مەکەیە، جەگەرگۆشەیێن خۆ بۆ وە هنارتینە.»
زوبەیری د غەزایا بەدرێ دا عوبەیدەیێ کورێ سەعیدێ کورێ عاسی کوشت و دبێژیت: «رۆژا بەدرێ ئەز گەهشتمە عوبەیدەی، ئەو یێ نوقمی زرێ و کەرەستێن شەری بوو، تەنێ چاڤێن وی دیار بوون، من ب رمەکێ ل چاڤێ وی دا و مر. هیشام دبێژیت: زوبەیری گۆت: من پێیێ خۆ ناڤە سەر لەشێ وی و ب هەمی هێزا خۆ رم کێشا هەتا دەرکەفتی و هەردوو سەرێن رمێ چەمی بوون. عوروە دبێژیت: پێغەمبەری ﷺ ئەو رمە ژێ داخواز کر و وی ژی دایێ، دەمێ پێغەمبەر ﷺ وەغەر کری ئەبوبەکری داخواز کر و دایێ، پشتی ئەبوبەکری عومەری داخواز کر و دایێ، پشتی عومەری عوسمانی داخواز کر و دایێ، و دەمێ عوسمان هاتیە کوشتن کەفتە دەف مالا عەلی، پاشان کورێ زوبەیری داخواز کر و ل دەف وی بوو هەتا هاتیە کوشتن.»
زوبەیر د غەزایا بەدرێ دا دوو جاران بریندار بوو. عوروە دبێژیت: «سێ برینێن کویر ل سەر لەشێ زوبەیری هەبوون: ئێک ل سەر ملێ وی بوو کو من دشیا تبلێن خۆ بکەمە تێدا، دوو ژ وان رۆژا بەدرێ بوون و ئێک ژی رۆژا یەرمووکێ.» زوبەیری رۆژا بەدرێ جەمەدانەکا زەرد بەستبوو، فریشتە ژی هاتنە خوار و جەمەدانێن زەرد ل سەرێ وان بوون، ئینا پێغەمبەری گۆت: «فریشتە ب شێواز و نیشانێن زوبەیری هاتنە خوار.»
بوچونا خو لسەر بابەتی بدە